Dosmarowywanie łożysk krytych, oznaczonych symbolami takimi jak np. 2RS, 2Z, 2RSR czy RS1, to temat, który od lat wywołuje liczne dyskusje w świecie mechaniki i utrzymania ruchu. Powszechnie przyjęta zasada mówi, że łożyska te są bezobsługowe i nie wymagają dosmarowywania przez cały okres ich eksploatacji. Ale czy ta zasada jest absolutna? Wokół tej kwestii narosło wiele mitów, które mogą prowadzić do poważnych błędów, skutkujących awarią maszyn i niepotrzebnymi kosztami. W rzeczywistości, w pewnych specyficznych warunkach, dosmarowywanie łożysk krytych może okazać się nie tylko zasadne, ale wręcz konieczne.

Mity i fakty na temat łożysk krytych

Głównym powodem, dla którego łożyska kryte są uznawane za bezobsługowe, jest ich fabryczne smarowanie i szczelna konstrukcja. Producent napełnia łożysko odpowiednią ilością smaru, a uszczelnienia (gumowe RS) lub osłony (metalowe Z) mają za zadanie chronić go przed zanieczyszczeniami z zewnątrz i uniemożliwić jego wyciek. W większości standardowych zastosowań, gdzie temperatura i obciążenie są umiarkowane, fabryczna ilość smaru jest wystarczająca na nominalny okres żywotności łożyska.

Jednak mit o ich absolutnej bezobsługowości często prowadzi do ignorowania warunków pracy, które mogą skrócić żywotność smaru. Powszechne jest przekonanie, że „skoro łożysko jest kryte, to nic nie trzeba przy nim robić”. To podejście może być katastrofalne w środowiskach, gdzie łożysko pracuje w podwyższonej temperaturze, w warunkach dużej wilgotności lub w obecności agresywnych mediów. W takich sytuacjach smar może tracić swoje właściwości znacznie szybciej, niż przewiduje producent, co prowadzi do zwiększonego tarcia, nagrzewania się i ostatecznie do zatarcia łożyska. Prawdziwy mechanik wie, że o ile łożyska kryte nie wymagają rutynowego dosmarowywania, to w specyficznych warunkach monitorowanie ich stanu jest kluczowe, a interwencja staje się koniecznością.

Kiedy dosmarowywanie jest konieczne?

Decyzja o dosmarowaniu łożyska krytego nie może być podejmowana pochopnie, lecz musi wynikać z analizy warunków pracy. Istnieją trzy główne czynniki, które mogą wskazywać na potrzebę interwencji:

• Praca w ekstremalnych temperaturach: Wysoka temperatura powoduje szybsze starzenie się i utlenianie smaru, co znacznie skraca jego żywotność. W aplikacjach, gdzie temperatura pracy przekracza standardowe wartości, dosmarowywanie może być konieczne, aby zapobiec awarii łożyska. Dotyczy to zwłaszcza łożysk pracujących w silnikach elektrycznych, wentylatorach czy pompach.
• Intensywne obciążenia i wysokie prędkości: Chociaż łożyska kryte są bardzo wytrzymałe, to praca w warunkach dużych obciążeń lub przy bardzo wysokich prędkościach obrotowych generuje dodatkowe tarcie i ciepło. To z kolei prowadzi do szybszego zużycia smaru, co może wymagać jego uzupełnienia.
• Agresywne środowisko: W przemyśle spożywczym, chemicznym czy rolniczym, łożyska często mają kontakt z wodą, parą wodną, kwasami lub zasadami. Mimo uszczelnień, te media mogą stopniowo wypłukiwać lub degradować smar, prowadząc do korozji i uszkodzeń. W takich przypadkach okresowe dosmarowywanie może znacząco przedłużyć żywotność łożyska.

Pamiętaj, że każdy przypadek jest inny, a decyzję o dosmarowaniu należy podjąć po konsultacji ze specjalistą lub w oparciu o dokładną analizę warunków pracy danej maszyny.

Praktyczne wskazówki: Jak dosmarować łożysko kryte?

Dosmarowanie łożyska krytego jest bardziej skomplikowane niż w przypadku łożyska otwartego. Wymaga delikatności i ostrożności, aby nie uszkodzić uszczelnień, które są kluczowe dla ochrony smaru. Oto kilka praktycznych wskazówek, jak to zrobić:

1. Wybór odpowiedniego smaru: Użycie niewłaściwego smaru może doprowadzić do katastrofy. Zawsze używaj smaru o tej samej bazie i specyfikacji, co smar fabryczny. Mieszanie różnych typów smarów może prowadzić do utraty ich właściwości i szybkiej degradacji. Jeśli nie jesteś pewien, jaki smar jest odpowiedni, skonsultuj się z producentem łożyska lub specjalistą.
2. Ostrożne usunięcie osłony/uszczelnienia: Użyj cienkiego narzędzia, na przykład małego noża lub szpilki, aby delikatnie podważyć osłonę lub uszczelnienie. Robiąc to, uważaj, aby nie zagiąć metalowej osłony (2Z) ani nie uszkodzić gumowej wargi uszczelnienia (2RS). Jeśli osłona lub uszczelnienie ulegną uszkodzeniu, łożysko straci swoje właściwości i będzie wymagało wymiany.
3. Aplikacja smaru: Nałóż niewielką ilość odpowiedniego smaru. Nie wypełniaj łożyska w całości, ponieważ nadmiar smaru zwiększa tarcie i może prowadzić do przegrzania. Producenci zalecają, aby wypełnienie łożyska wynosiło od 25% do 50% jego objętości. Najlepszym sposobem jest nałożenie smaru bezpośrednio na kulki lub wałeczki.
4. Ponowny montaż: Po nałożeniu smaru, delikatnie wciśnij osłonę lub uszczelnienie z powrotem na miejsce. Upewnij się, że jest ono prawidłowo osadzone, aby zapewnić szczelność. Po dosmarowaniu, usuń nadmiar smaru z zewnętrznej części łożyska, aby nie przyciągał zanieczyszczeń.

Mimo że procedura jest stosunkowo prosta, zawsze najlepszym rozwiązaniem jest profilaktyka. Wybierając łożysko, zastanów się, czy warunki pracy w Twojej maszynie nie wymagają łożyska z luzem C3 lub łożyska dosmarowywalnego, które jest fabrycznie przystosowane do uzupełniania smaru.