Łożysko koła to niewielki element, ale od jego stanu zależy komfort jazdy, bezpieczeństwo i prawidłowa praca całego układu jezdnego. Jego zadanie jest proste: umożliwia swobodny obrót koła wokół piasty przy minimalnym oporze. W praktyce pracuje jednak w bardzo trudnych warunkach. Musi znosić ciężar samochodu, przeciążenia w zakrętach, uderzenia po wjechaniu w dziurę, działanie wody, soli drogowej, wysokich temperatur oraz dużych prędkości obrotowych. Nic więc dziwnego, że z czasem ulega zużyciu. W wielu autach łożysko wytrzymuje ponad 150–200 tys. km, ale nie jest to sztywna reguła. Styl jazdy, masa pojazdu, jakość części i stan dróg mają tu ogromne znaczenie.
Pierwszy objaw: narastający hałas
Najczęstszym sygnałem problemu jest charakterystyczny szum, buczenie albo wycie dobiegające z okolic jednego koła. Na początku dźwięk jest cichy i pojawia się dopiero przy prędkościach powyżej 60-70 km/h. Z czasem staje się coraz głośniejszy i słychać go już nawet podczas spokojnej jazdy po mieście. Kierowcy mylą ten objaw z hałasem opon, szczególnie gdy auto ma ogumienie zimowe, szerokie felgi albo nierównomiernie zużyty bieżnik.
Prosty test można wykonać podczas jazdy po równej i bezpiecznej drodze. Jeśli hałas zmienia się przy lekkim skręcie w lewo lub w prawo, winne może być właśnie łożysko. Gdy samochód skręca, ciężar auta mocniej obciąża jedną stronę, a uszkodzone łożysko zaczyna wtedy wyraźniej buczeć. Nie jest to jednak metoda stuprocentowa, dlatego ostateczną diagnozę powinien postawić mechanik po sprawdzeniu auta na podnośniku. Warto też porównać hałas na różnych nawierzchniach. Opony zwykle zmieniają dźwięk na innym asfalcie, a uszkodzone łożysko najczęściej buczy podobnie przez cały czas, niezależnie od rodzaju drogi i temperatury ogumienia.
Drgania, luzy i nierówna praca koła
Zużyte łożysko może powodować drgania odczuwalne na kierownicy, podłodze albo fotelu. Objaw jest szczególnie niepokojący, gdy drgania rosną wraz z prędkością i nie znikają po wyważeniu kół. Warto wtedy sprawdzić nie tylko opony i felgi, ale także piastę, zawieszenie oraz mocowanie koła. Przy okazji mechanik powinien ocenić, czy wszystkie elementy zostały poprawnie dobrane. Dotyczy to także aut po modyfikacjach, w których zamontowano większe felgi, inne śruby, dystanse do felg lub pierścienie centrujące. Każdy dodatkowy element przy piaście musi być właściwie dopasowany, ponieważ błędy montażowe mogą przyspieszyć zużycie łożyska.
Kolejnym objawem jest luz na kole. Mechanik wykrywa go, chwytając koło u góry i u dołu, a następnie poruszając nim w kierunku do siebie i od siebie. Wyczuwalne stuki lub przeskoki nie zawsze świadczą tylko o łożysku, bo podobne objawy dają sworznie, końcówki drążków kierowniczych i tuleje wahaczy. Dlatego tak ważna jest dokładna kontrola całego zawieszenia. W nowoczesnych samochodach łożysko jest zwykle zintegrowane z piastą i czujnikiem ABS, więc naprawa polega na wymianie całego zespołu. To podnosi cenę części, ale skraca czas montażu i ogranicza ryzyko błędnego złożenia.
Kiedy nie wolno zwlekać?
Z reakcją nie warto czekać do momentu, aż hałas stanie się bardzo głośny. Zużyte łożysko pracuje z większym oporem, nagrzewa się i może uszkodzić sąsiednie elementy. W skrajnych przypadkach dochodzi do zablokowania koła albo poważnego luzu, który utrudnia panowanie nad samochodem. Takie sytuacje są rzadkie, ale bardzo niebezpieczne. Szczególnie szybka kontrola jest potrzebna, jeśli oprócz buczenia pojawia się zapach przegrzania, metaliczne tarcie, bicie kierownicy, świecąca kontrolka ABS albo wyraźne ściąganie auta na bok.
Do warsztatu warto pojechać również po mocnym uderzeniu w krawężnik lub dużą dziurę. Łożysko nie zepsuje się wtedy od razu, ale jego bieżnia albo uszczelnienie mogą zostać uszkodzone. Po kilku tygodniach zaczyna się hałas, którego kierowca nie zawsze łączy z wcześniejszym zdarzeniem. Podobnie działa woda i sól drogowa. Gdy uszczelnienie łożyska przestaje chronić smar, do środka dostają się zanieczyszczenia, a powierzchnie robocze zaczynają się wycierać.
Co sprawdza mechanik?
Diagnostyka zwykle zaczyna się od jazdy próbnej. Mechanik słucha, z której strony dochodzi hałas, przy jakiej prędkości się pojawia i czy zmienia się przy skręcaniu. Potem auto trafia na podnośnik. Sprawdza się luzy, obraca kołem ręcznie, ocenia pracę piasty, stan opony, tarczy hamulcowej oraz elementów zawieszenia. Czasem używa się stetoskopu warsztatowego albo czujników akustycznych montowanych przy kołach, które pomagają wskazać dokładne źródło dźwięku. Warto też skontrolować temperaturę piasty po jeździe, ale ostrożnie, ponieważ elementy hamulców mogą być bardzo gorące.
Najczęstsze sygnały zużycia łożyska to:
- jednostajne buczenie rosnące wraz z prędkością;
- zmiana hałasu podczas skręcania;
- wyczuwalny luz na kole;
- drgania mimo wyważonych kół;
- przegrzewanie się okolicy piasty;
- problemy z działaniem ABS.
Wymiany łożyska nie warto odkładać. Sama część może kosztować różnie, w zależności od modelu auta i konstrukcji piasty, ale jazda z uszkodzonym elementem zwykle podnosi końcowy koszt naprawy. Istotny jest również prawidłowy montaż. Łożyska nie należy wbijać przypadkowym narzędziem ani dociskać w złym miejscu, ponieważ można je uszkodzić już podczas zakładania. Po naprawie trzeba sprawdzić moment dokręcenia śrub, działanie ABS oraz wykonać jazdę próbną.
Sprawne łożysko koła jest praktycznie niesłyszalne. Jeśli więc samochód zaczyna buczeć, wyć albo drżeć w sposób, którego wcześniej nie było, najlepiej szybko znaleźć przyczynę. Wczesna reakcja oznacza mniejsze ryzyko awarii, niższe koszty i większe bezpieczeństwo na drodze.